مجله شارلی ابدو چه پیشینه ای دارد و از چه منظری کاریکاتورهای خود را منتشر می کند؟


شارلی ابدو

بیست و چهارمین رویداد لیلا فرهادی: نشریه مفتضح فرانسوی «شارلی ابدو» که مطالب تند علیه مسلمانان منتشر می کند، این بار با انتشار ویژه نامه ای آن را به ایران اختصاص داد. شارلی ابدو در این شماره 35 کاریکاتور منتخب از آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی را منتشر کرد. اقدامی که با واکنش تند مقامات جمهوری اسلامی مواجه شد.

وزارت امور خارجه ابتدا سفیر فرانسه در ایران را احضار کرد و سپس در بیانیه‌ای روز پنج‌شنبه ۲۴ دی ماه، «سکوت» دولت فرانسه در برابر «اقدام ضد فرهنگی و ضد انسانی» مجله شارلی ابدو را اعلام کرد. غیر قابل قبول وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که «در جریان بررسی روابط فرهنگی با فرانسه و با توجه به امکان ادامه فعالیت‌های فرهنگی فرانسه در ایران، اولین قدم توقف فعالیت انجمن آیرونیسم فرانسه در ایران است». “

کاترین کولونا، وزیر امور خارجه فرانسه البته در پاسخ به چالش سفیر این کشور در وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گفت که تهران «قبل از انتقاد از فرانسه باید ببیند چه خبر است. در داخل کشور.” قانون توهین به مقدسات وجود دارد و نیست. وجود دارد”.

شارلی ابدو در این شماره ایران را مصداق «نقض موازین اخلاقی پذیرفته شده جهانی، نقض آشکار مقدسات دینی، تعرض به حوزه اقتدار سیاسی و مذهبی و توهین به حاکمیت و ارزش‌های ملی ایرانیان» خواند. مقاله ای با عنوان «آیا انقلاب ایران الهام بخش خاورمیانه بود؟ این منتشر شده است.

در این مقاله آمده است: «ما در کشورهای عربی اعتراضی برای حقوق زنان ندیده ایم. چطور می شود این را توضیح داد؟ ذهنیت مردسالارانه یکی از دلایلی است که این حقوق در اولویت نیست و این کشورهای عربی نمی توانند زنان ایرانی را مصداق انقلاب بدانند. تنها چند گروه فمینیستی در شبکه های اجتماعی عربی از آنها حمایت می کنند. این مقاله همچنین ادعا می کند که اهل سنت به آنچه در عالم جنازه می گذرد توجهی ندارند.

واکنش به این موضوع شارلی ابدو بر خلاف سایر پرونده های مربوط به مسلمانان، واکنشی از سوی جهان اسلام را برانگیخت و ایران تنها پاسخی به این کاریکاتورها داد که آن را توهین به مراجع دینی خواند. رویداد۲۴ در این گزارش به بررسی تاریخچه نشریه مفتضح فرانسوی شارلی ابدو پرداخته است.

پیشینه انتشار شارلی ابدو

شارلی ابدو یک مجله طنز است که از سال 1969 هر چهارشنبه منتشر می شود. البته این مجله بین سالهای 1360 تا 1371 متوقف شد. وال استریت ژورنال شارلی ابدو را چنین توصیف می‌کند: «این مجله که بیشتر به خاطر تصاویر و تصاویر تحریک‌آمیزش شناخته می‌شود، قصد دارد همه اشکال حکومت، از سیاست گرفته تا مذهب و ارتش را به طعنه بکشد».

دو داستان در مورد چگونگی نامگذاری مجله شارلی ابدو وجود دارد. به گزارش رویداد۲۴، اولین داستان می گوید که مجله به دلیل طعنه زدن به مرگ شارل دوگل، رئیس جمهور فرانسه، مجبور به تعطیلی شد و از این رو شارلی ابدو نام گرفت. داستان دوم به شخصیت کارتونی چارلی براون اشاره دارد.

ریشه ایدئولوژیک شارلی ابدو همانگونه که خود مجله خود را توصیف می کند، «چپ گرایی و الحاد» است. استفان شارپ، سردبیر سابق شارلی ابدو، که در حمله مسلمانان به دفتر این مجله کشته شد، در سال 2012 رویکرد این مجله را “چپ، سکولار و الحادی” توصیف کرد. در نتیجه، به گفته این نشریه، دین در همه اشکال آن هدف دائمی نقد تلقی می شود.

نسخه آمریکایی Vox یادداشتی درباره شارلی ابدو نوشت: «این مجله یک برند فرانسوی طنز سیاسی است، کاملاً متفاوت از آنچه در آمریکا می بینید. برای درک اینکه چرا این مجله به کار خود ادامه می دهد، باید به هویت سیاسی پیچیده و منحصر به فرد فرانسه و زمینه زندگی آن و همچنین پیام طنزی که ممکن است برای سایر خوانندگان از زمینه های مختلف ناآشنا به نظر برسد توجه کرد. شارلی ابدو بخشی از سنت طنز جدی در فرانسه است که به ندرت در طنزهای سیاسی در سایر نقاط جهان دیده می شود.

آرتور گلدهامر، مترجم و نویسنده فرانسوی، زمانی طنز شارلی ابدو را به الجزیره آمریکا توضیح داد: «این نوعی فحاشی پوپولیستی آنارشیک است که عمدتاً با هدف تحقیر و تحقیر هر چیزی که خود را محترم، مقدس یا مقدس می‌داند انجام می‌شود. قدرتمند.” مجله آمریکایی “وکس” خاطرنشان می کند که چنین طنز طعنه آمیزی فرانسوی حتی در پوچ ترین بخش های سیاسی برنامه های طنز مانند “شنبه شب” یا مقاله های مجله طنز “پیاز” وجود ندارد.

حتما بخوانید:
قرار است روز سه شنبه سرشماری در گرجستان آغاز شود

آنچه برای شارلی ابدو مهم است این است که به گفته رسانه های جهانی، این مجله چندان محبوب نیست. تیراژ هفتگی شارلی ابدو از 50000 تجاوز نمی کند که در مقایسه با 500000 تیراژ مجله La Canag که نشریه طنز رقیب شارلی ابدو در فرانسه است، کم است. به همین دلیل مجله شارلی ابدو با مشکلات مالی مواجه شد. در یادداشتی از مجله آمریکایی Vox آمده است که شارلی ابدو بارها درخواست کمک مالی برای ادامه این نشریه کرده است.

کاریکاتورهای جنجالی در شارلی ابدو

مجله شارلی ابدو به طور مرتب سیاستمداران برجسته، مذهب و فرهنگ عامه را طنز می کند. بنابراین، در 20 دسامبر 2015، شارلی ابدو کاریکاتوری از مریم که مسیح را با چهره یک حیوان به دنیا می آورد منتشر کرد. این مجله بارها پاپ بندیکت شانزدهم را کاریکاتور کرده است. با این حال، آنچه نام شارلی ابدو را در همه جا فراگرفت، تحقیر و تمسخر مسلمانان بود.

در سال 2006، این مجله فرانسوی کاریکاتور پیامبر اسلام را که یک سال قبل در یک مجله دانمارکی منتشر شده بود، تجدید چاپ کرد. اقدام این مجله دانمارکی پیش از این منجر به مرگ 250 نفر در سراسر جهان شد. سال بعد، شارلی ابدو بار دیگر کاریکاتور حضرت محمد در حال گریه را منتشر کرد. او در توضیح این کارتون نوشت: دوست داشتن یک مشت احمق سخت است.

انتشار این کاریکاتور خشم مسلمانان را برانگیخت. مسجد جامع پاریس و اتحادیه سازمان های اسلامی فرانسه به همراه سایر نهادها و کشورهای اسلامی شکایتی را به دادگاه فرانسه ارسال کردند، اما دادگاه شارلی ابدو را تبرئه کرد.

سال 2011 است و یک روز پس از آن که شارلی ابدو اعلام کرد که شماره بعدی خود را «با ویرایش پیامبر اسلام» منتشر خواهد کرد! اگرچه دفتر تحریریه مجله به دلیل خطر احتمالی تحت حفاظت پلیس قرار داشت، اما با بطری های مخلوط آتش زا مورد حمله قرار گرفت. بعداً صفحه شارلی ابدو هک شد و عبارت «لا اله الا الله» جایگزین صفحه اول این مجله شد. در نتیجه این حمله، تحریریه مجله محل خود را تغییر داد. پس از این اتفاق، شارلی ابدو کاریکاتوری را بازنشر کرد که یکی از کاریکاتوریست های این مجله را در حال بوسیدن یک مرد مسلمان نشان می داد.

در همین داستان، بسیاری از اعضای هیئت تحریریه شارلی ابدو نیز پیام های تهدیدآمیزی دریافت کردند که استفان شاربنو یا به قول خودش استفان شارپ، سردبیر شارلی ابدو، مجبور به استخدام محافظ شخصی شد. در سال 2012، پس از حمله به دفتر مجله، او به آسوشیتدپرس گفت: «محمد برای من قدیس نیست. من مسلمانان را به خاطر خنده دار نبودن طراحی ما سرزنش نمی کنم. من طبق قوانین فرانسه زندگی می کنم. “من بر اساس قوانین قرآن زندگی نمی کنم.”

این اظهارات تحریک آمیز در نهایت منجر به مرگ او شد. در ژانویه 2015، دفتر مجله بار دیگر مورد حمله چند مهاجم نقابدار قرار گرفت که فریاد الله اکبر سر دادند و با اسلحه کلاشینکف به داخل دفتر شلیک کردند. در این حادثه استیون شارب به همراه سه کاریکاتوریست دیگر به نام های کابو، تینوس و وولینسکی کشته شدند.

سردبیر فعلی شارلی ابدو، جرالد بایارد، که آن روز به لطف سفر به لندن جان سالم به در برد، حاضر به عقب نشینی از مواضع خود نشد. گفت اگر امروز بگوییم دین دست نخورده است، ما مرده ایم!

بر اساس گزارش رویداد 24 در سال 2012، شارلی ابدو تصویری از مرد یهودی در حال هل دادن ویلچر یک مرد مسلمان را بر روی جلد مجله خود کشید. این مجله در عنوان کارتون فیلم را «دست نیافتنی» نامیده است. داستان فیلمغیر قابل لمسداستان مرد ثروتمندی به نام فیلیپ است که در اثر سقوط چتر نجات از گردن به پایین فلج می شود و مردی به نام “دریس” را برای مراقبت از او استخدام می کند.

حتما بخوانید:
پتاسیم هیدروکسید چیست؟

بحث اصلی مربوط به صفحه پشتی مجله بود. در صفحه بعد کارتون دیگری با عنوان فیلم دیگری به نام معصومیت مسلمانان کشید. این فیلم که یک فیلم کوتاه ضد اسلامی است، اشاره های توهین آمیزی به پیامبر اسلام داشت. بخش های کوتاهی از این فیلم دو ساعته توسط یک مصری مقیم خارج از کشور با ترجمه عربی در سالگرد حملات 11 سپتامبر در یوتیوب قرار گرفت.

پخش بخش‌هایی از این فیلم در شبکه نصر اسلامی منجر به حمله به سفارت و کنسولگری آمریکا در مصر، لیبی و یمن شد که منجر به کشته شدن 4 دیپلمات آمریکایی در کنسولگری آمریکا در بنغازی لیبی شد.

در سال 2010، شارلی ابدو با کشیدن کارتونی با مضمون «بله، در خلوت برقع بپوشید» از قانون بحث برانگیز فرانسه حمایت کرد که زنان را از پوشیدن برقع در اماکن عمومی منع کرد.

واکنش دولت فرانسه به کاریکاتورهای شارلی ابدو چه بود؟

دولت فرانسه همیشه در برابر شارلی ابدو سکوت نکرده است. دولت بارها از این مجله انتقاد کرده است، اما موضوع اعتراضات مسلمانان علیه شارلی ابدو ارتباط مستقیمی با قوانین آزادی بیان فرانسه داشته است.

در کاریکاتوری مربوط به فیلم بیگناهی مسلمانان، دولت فرانسه از شارلی ابدو خواست تا انتشار این تصاویر را متوقف کند و زمانی که این مجله حاضر به تمکین نشد، دولت فرانسه مجبور به بستن سفارتخانه ها و کنسولگری های خود شد. در 20 کشور به عنوان یک اقدام احتیاطی

لوران فابیوس، وزیر امور خارجه سابق فرانسه، یک بار از شارلی ابدو پرسید: «آیا واقعاً عاقلانه است یا معقولانه به آتش سوخت؟» اما سردبیران و کاریکاتوریست‌های شارلی ابدو پاسخ دادند که «طنزهای این مجله به یک معنا تابوها و اقتدار را به چالش می‌کشد، در برابر خودسانسوری مقاومت می‌کند و از آزادی بیان حمایت می‌کند، و کاریکاتورها صرفاً برای توهین کردن نوشته نشده‌اند».

لوران لژر، کارمند شارلی ابدو که از سقوط هواپیما در سال 2012 جان سالم به در برد، یک بار به CNN گفت: «هدف خندیدن است. ما می خواهیم به افراط گرایان بخندیم. افراط و تفریط با هم فرقی ندارد. آنها مسلمان، کاتولیک یا یهودی هستند. ما نمی توانیم افکار افراطی را بپذیریم».

کاریکاتورهای شارلی ابدو در کشوری منتشر می شوند که مذهب رسماً جایی در حوزه عمومی ندارد. سکولاریسم یک سنت مشهور در فرانسه است و در عین حال نشان دهنده تضاد اسلام با نژادپرستی و هویت فرهنگی در زندگی عمومی فرانسه است.

فرانسه بیشترین جمعیت مسلمان در اروپا را دارد و حدود 10 درصد جمعیت آن را تشکیل می دهد. بسیاری از آنها نوادگان مهاجران مستعمرات سابق فرانسه در شمال آفریقا هستند. اما فرانسه در ادغام جمعیت مسلمان در حوزه سیاسی و اجتماعی خود با مشکلاتی روبرو بوده است یا حداقل به گفته برخی کارشناسان، برای غلبه بر مخالفت های غیرمسلمانان با ادغام آنها با مشکلاتی مواجه شده است. نسل دوم و سوم مهاجران مسلمان همچنان از نظر تحصیل و مسکن با تبعیض روبرو هستند.

چپ و راست فرانسوی این سوال را مطرح می کند که آیا مسلمانان فرانسوی، حتی آنهایی که نسل ها در آنجا زندگی کرده اند، واقعا فرانسوی هستند؟ این ایده که شما می توانید همزمان دو هویت مذهبی یا قومی را نمایندگی کنید، بخشی از زندگی سیاسی مردم در فرانسه نیست. به عنوان مثال، سرشماری های فرانسه قومیت افراد را ثبت نمی کنند.

در سال 2004، دولت فرانسه روسری و سایر نمادهای مذهبی برجسته را در مدارس دولتی ممنوع کرد. در سال 2014، فرانسه پوشیدن برقع را در انظار عمومی ممنوع کرد، ممنوعیتی که از نظر تئوری برای همه اعمال می‌شد اما در واقع مسلمانان را هدف قرار می‌داد. این بحران شدید و پیچیده هویت ملی فرانسه است که پس‌زمینه طنز شارلی ابدو و واکنش خشونت‌آمیز بعدی به آن شد.

دیدگاهتان را بنویسید